Το πρόγραμμα Φειδιππίδης είναι ένα εγχείρημα εθνικής εμβέλειας για τη
μελέτη και αντιμετώπιση των κληρονομικών καρδιαγγειακών νοσημάτων που ευθύνονται
για τον αιφνίδιο θάνατο των νέων. Αιχμή του ενδιαφέροντος του προγράμματος
είναι οι αθλητές γιατί κυρίως αυτοί κινδυνεύουν από τις βουβές μορφές των
νοσημάτων αυτών.
Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια που αποτελεί την πρώτη αιτία αιφνιδίου
θανάτου στους νέους διεθνώς, σύμφωνα με τις αμερικανικές μελέτες, έχει
μια συχνότητα εμφάνισης στο γενικό πληθυσμό 1/500. Αυτό μεταφράζεται για
τη χώρα μας ότι περίπου 20.000 άνθρωποι βρίσκονται σε ένα εν δυνάμει κίνδυνο
και πολλοί από αυτούς δεν έχουν διαγνωστεί. Επειδή οι μορφές τέτοιων νοσημάτων
είναι συνήθως βουβές με πρώτο σύμπτωμα τον αιφνίδιο θάνατο η Γενική Γραμματεία
Αθλητισμού θέσπισε αυτό το πρόγραμμα για μια ολοκληρωμένη παρέμβαση και
μελέτη των φαινομένων αυτών. Στόχοι είναι η δημιουργία ενός κοινωνικού
ιστού ασφάλειας των αθλουμένων και των αθλητών και η θέσπιση εθνικού μοντέλου
προληπτικού ελέγχου για τους αθλητές και τους αθλούμενους νέους.
Το τμήμα ελέγχου αθλητών του προγράμματος Φειδιππίδης περιλαμβάνει
τα εξής:
1. Τριτοβάθμιος έλεγχος αθλητών και πρωταθλητών: σε αθλητές δηλαδή
που υπάρχει διάγνωση ή υποψία καρδιαγγειακού νοσήματος το πρόγραμμα αναλαμβάνει
τον πλήρη έλεγχό τους καρδιολογικά.
2. Πρωτοβάθμιος και προληπτικός έλεγχος πρωταθλητών (ιστορικό, κλινική
εξέταση, ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπερηχοκαρδιογράφημα - Doppler και λήψη
αίματος για έλεγχο πολυμορφισμών).
3. Γενετικός έλεγχος όπου κριθεί σκόπιμος.
4. Δημιουργία τράπεζας πληροφοριών κλινικού και γενετικού ελέγχου.
Προληπτικός έλεγχος αθλουμένων
Σημεία που πρέπει να προσέξουν οι γιατροί που κάνουν τον προληπτικό
έλεγχο στους αθλούμενους νέους ή στους ερασιτέχνες αθλητές
Ατομικό ιστορικό
Να προσεχθούν αθλητές με συμπτώματα όπως:
1. συγκοπτικά επεισόδια - λιποθυμικά επεισόδια
2. πόνοι στο στήθος κατά την άσκηση
3. αίσθημα παλμών κατά την άσκηση ή κατά την ηρεμία
4. πρόσφατη μείωση της απόδοσης λόγω δύσπνοιας στην προσπάθεια
5. από το ατομικό ιστορικό να ελέγχεται κατά πόσο τέτοια συμπτώματα
υπήρξαν στο παρελθόν και είχαν περάσει απαρατήρητα.
6. Υπήρξε προηγούμενη απαγόρευση αθλητικής δραστηριότητας από γιατρό;
7. Υπάρχει πρόσφατο ιστορικό ιογενούς λοίμωξης;
Οικογενειακό ιστορικό
α. Yπάρχουν αιφνίδιοι θάνατοι στην οικογένεια και ιδιαίτερα νέων ανθρώπων;
β. υπάρχει κληρονομικό καρδιαγγειακό νόσημα στην οικογένεια;
Συγκεκριμένα:
1. υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια
2. διατατική μυοκαρδιοπάθεια
3. αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια της δεξιάς κοιλίας
4. σύνδρομο μακρού QT
5. σύνδρομο Marfan
6. σύνδρομο WPW
7. συγγενής καρδιοπάθεια
8. συγγενής ανωμαλία στεφανιαίων αγγείων ή δυσπλαστικά στεφανιαία αγγεία
9. ιστορικό περιφερικής μυοπάθειας στην οικογένεια
Κλινική εξέταση
Κατά την κλινική εξέταση να ελέγχονται:
1. Aν υπάρχει φύσημα στην καρδιά
2, Αν υπάρχουν σημεία καρδιακής ανεπάρκειας
3. Αν υπάρχουν διαταραχές στη βάδιση
4. Αν υπάρχουν δερματικά εξανθήματα, ιδιαίτερα πελματοπαλαμιαίες υπερκερατώσεις
5. Αν υπάρχουν μάζες κατά την κλινική εξέταση
6. Έλεγχος γεννητικών οργάνων, ιδίως στους άρρενες αθλητές
7. Έλεγχος αρτηριακής πίεσης
Ηλεκτροκαρδιογράφημα
1. Ένας υψηλός δείκτης Sokolof στους αθλητές, πάνω δηλαδή από 35 χιλιοστά
είναι ένα συχνό φαινόμενο και είναι αθώο όταν δεν υπάρχει οικογενειακό
ιστορικό αιφνιδίου θανάτου, δεν υπάχει οικογενειακό ιστορικό κληρονομικού
νοσήματος, ο αθλητής είναι ασυμπτωματικός και στο καρδιογράφημα δεν υπάρχουν
διαταραχές αναπόλωσης ή κύματα Q.
2. Oι διαταραχές ενδοκοιλιακής αγωγιμότητας πρέπει να ελέγχονται.
? Οι διαταραχές κολποκοιλιακής επικοινωνίας συχνά εμφανίζονται μέσα
στα φυσιολογικά πλαίσια του συνδρόμου της αθλητικής καρδιάς αλλά παρόλ'
αυτά πρέπει να ελέγχονται, έστω και αν οι αθλητές είναι ασυμπτωματικοί.
3. Οι διαταραχές του ηλεκτρικού άξονα πρέπει να ελέγχονται καθώς και
οι αρρυθμίες που παρουσιάζουν οι αθλητές πρέπει οπωσδήποτε να ελέγχονται
περαιτέρω.
4. Διαταραχές αναπόλωσης με ανεστραμμένα κύματα Τ
Αυτά ισχύουν για τους αθλητές που είναι κάτω από 35 χρόνων όπου ουσιαστικά
όπως φαίνεται παραπάνω ο προληπτικός έλεγχος γίνεται με ιστορικό, κλινική
εξέταση και καρδιογράφημα.
Αθλητές πάνω από 35 χρόνων:
Πέρα από τα προηγούμενα στοιχεία της εξέτασης θεωρούμε σκόπιμο να προστίθεται
και ένα τεστ κοπώσεως. Επίσης τέστ κοπώσεως συνιστούμε και στις περιπτώσεις
που ο αθλητής κάτω από 35 χρόνων έχει πάνω από 2 προδιαθεσικούς παράγοντες
για στεφανιαία νόσο. Και εδώ φυσικά ισχύει ό,τι και για τους αθλητές, τους
μικρότερους από 35 χρόνων, όσον αφορά το οικογενειακό και το ατομικό ιστορικό.
Πρωταθλητές
Το πρόγραμμα Φειδιππίδης αναλαμβάνει εξ' ολοκλήρου και από την αρχή
τον πλήρη έλεγχο των πρωταθλητών. Η μελέτη των πρωταθλητών θα γίνει κατά
αθλήματα και σε συνεργασία με το τμήμα αθλητικού ελέγχου της Ιατρικής Σχολής
του Saint George's του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Ο έλεγχος των πρωταθλητών
θα γίνεται σε ετήσια βάση. Οι φάκελοί τους θα φυλάσσονται στην Καρδιολογική
Κλινική του Παν/μίου Αθηνών, στο πρόγραμμα Φειδιππίδης και φυσικά θα είναι
συμπληρωματικοί των στοιχείων από τον έλεγχο που κάνουν οι αθλητές αυτοί
στο ΕΚΑΕ.
Η Γενική Γραμματεία Αθλητισμού για πρώτη φορά σε συνεργασία με την Παν/κή
Καρδιολογική Κλινική της Αθήνας και το Ελληνικό Ίδρυμα Καρδιολογίας προσφέρει
ένα μοντέλο προληπτικού ελέγχου του καρδιαγγειακού για τους αθλούμενους
και τους αθλητές, αλλά και ένα χώρο ειδικού ελέγχου στα θέματα του καρδιαγγειακού
για τους πρωταθλητές της χώρας.
Ουσιαστικά πλέον δημιουργείται ένα δίκτυο ελέγχου και προστασίας των
αθλητών και των αθλουμένων στη χώρα και ένας πυρήνας αθλητιατρικής του
καρδιαγγειακού. Η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί από το συντονισμό
των σωματείων και των ομοσπονδιών με τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και
το Πανεπιστήμιο Αθηνών.
